Veriden Bilgiye: Adım Adım İstatistik

İstatistiksel analiz seviyelendirmesi, araştırmanın amacına, toplanan verinin yapısına (ölçek türlerine) ve değişkenler arasındaki ilişki ağına göre basitten karmaşığa doğru bir hiyerarşi izlenerek yapılır. Akademik çalışmalarda ve veri analitiğinde bu seviyelendirme genellikle 4 temel basamak üzerinden ele alınır.

İstatistik Analizi Seviyelendirilmesi

Veri analizi planlarken ya da bir makalenin metodoloji kısmını kurgularken kullanabileceğiniz standart seviyelendirme yaklaşımı şu şekildedir:

1. Tanımlayıcı (Betimsel) İstatistikler (Descriptive Statistics)

Analizin en temel seviyesidir. Verinin mevcut durumunu özetlemek, "fotoğrafını çekmek" için kullanılır. Gruplar arasında bir karşılaştırma veya hipotez testi içermez.

• Kategorik (Nitel) Veriler İçin: Frekans ($n$) ve yüzde ($\%$) dağılımları.

• Sürekli (Nicel) Veriler İçin: * Veri normal dağılıyorsa: Ortalama (Mean) $\pm$ Standart Sapma (SD)

  • Veri normal dağılmıyorsa: Medyan (Ortanca) ve Çeyrekler Arası Aralık (IQR / Percentile)

• Grafiksel Gösterimler: Bar grafikler, pasta grafikleri, histogramlar ve kutu grafikleri (boxplot).

2. Çıkarımsal ve Karşılaştırmalı İstatistikler (Inferential Statistics)

Bu seviyede örneklemden elde edilen verilerle evren hakkında tahminler yapılır ve gruplar arasında anlamlı bir fark olup olmadığı test edilir. Seçilecek testler verinin parametrik (normal dağılan) veya non-parametrik (normal dağılmayan) olma durumuna göre ikiye ayrılır:

A) İki Grubun Karşılaştırılması

• Bağımsız Gruplar (Örn: Kadın-Erkek): Independent Samples t-test (Parametrik) veya Mann-Whitney U (Non-parametrik).

• Bağımlı/Eşleştirilmiş Gruplar (Örn: Tedavi öncesi-sonrası): Paired Samples t-test (Parametrik) veya Wilcoxon Signed-Rank (Non-parametrik).

B) Üç veya Daha Fazla Grubun Karşılaştırılması

• Bağımsız Gruplar: One-Way ANOVA (Parametrik) veya Kruskal-Wallis H (Non-parametrik).

• Bağımlı/Tekrarlı Ölçümler: Repeated Measures ANOVA (Parametrik) veya Friedman Testi (Non-parametrik).

C) Kategorik Değişkenlerin Karşılaştırılması

• Grup içi oranların veya bağımsız kategorik değişkenlerin ilişkisi için Ki-Kare ($\chi^2$) Testi (veya örneklem küçükse Fisher's Exact Test).

• Aynı grubun tekrarlı kategorik ölçümleri için McNemar Testi.

3. İlişki ve Etki Analizleri (Correlation & Advanced Modeling)

Değişkenler arasındaki ilişkinin yönünü, gücünü veya bir değişkenin diğerini ne ölçüde tahmin ettiğini belirlemek için kullanılan ileri düzey bir yöntemdir.

• Korelasyon Analizleri: İki sürekli değişken arasındaki ilişki için Pearson (Parametrik) veya Spearman (Non-parametrik) korelasyon katsayısı ($r$).

• Regresyon Analizleri (Tahminleme modelleri):

  • Doğrusal (Lineer) Regresyon: Sürekli bir bağımlı değişkeni tahmin etmek için (Basit veya Çoklu/Multiple Linear Regression).

  • Lojistik Regresyon: Kategorik/İki uçlu (Örn: Hasta/Sağlıklı, Eksitus/Sağ) bir bağımlı değişkeni etkileyen risk faktörlerini belirlemek için (Binary/Multinomial Logistic Regression). Burada Odds Ratio (OR) ve $\%95$ Güven Aralığı (CI) raporlanır.

4. Tanısal ve Çok Değişkenli İleri Seviye Analizler

Verinin yapısına göre spesifik amaca hizmet eden, klinik veya pratik geçerliliği ölçen en üst seviye analizlerdir.

• Sağkalım (Survival) Analizleri: Zamana bağlı olay analizi için Kaplan-Meier eğrileri ve risk faktörleri için Cox Proportional Hazards Regresyonu.

• Tanısal Test Analizleri: Bir tanı yönteminin veya biyobelirtecin başarısını ölçmek için ROC Eğrisi (Receiver Operating Characteristic) analizi, Duyarlılık (Sensitivity), Özgüllük (Specificity) ve Eğri Altında Kalan Alan (AUC) hesaplamaları.

• Boyut İndirgeme ve Yapı Geçerliliği: Ölçek çalışmalarında kullanılan Açımlayıcı/Doğrulayıcı Faktör Analizleri (EFA/CFA).

💡 Seviyelendirme Yaparken Altın Kural:

Bir çalışmada direkt Seviye 3 veya 4'teki analizlere (örneğin Çoklu Regresyon) geçilmez. Analiz planı her zaman Seviye 1 (Tanımlayıcı) ile başlar, ardından Seviye 2 (Univariate/Tek değişkenli karşılaştırmalar) ile anlamlı çıkan veya klinik önemi olan değişkenler seçilir ve son olarak Seviye 3 ve 4 (Multivariate/Çok değişkenli modeller) kurgulanarak nihai p-değerleri raporlanır.

Review: Hükümdar

Hükümdar by Niccolò Machiavelli
My rating: 5 of 5 stars

Metaforlar bazen anlatımın en güçlü tarafı olarak karşımıza çıkmaktadır. Machiavelli, anatominin farklı bir yönünü yani ülkelerdeki ve yönetimdeki yapılanmanın anatomisini ortaya çıkartıp teşhis koymadan önce anatomisini anlamak gerektiğini vurgulamaktadır. Bu kitabın temelinde 2 ana parçaya bölünen yönetim şekli ele alınıyor, tek bir kişinin ya da halkın temsilcilerinin yönetim algoritmaları.

Prenslik mevzusunda ise birisinin ilk defa ele geçirdiği, değişimin soğuk rüzgarlarında büyük savaşlar getirecek olan bir yönetim veya kan bağı ile gelen daha güçlü ve oturmuş bir yapı ile kendini gösteren haldedir.

Toplumun belki en büyük problemi olan "eylemsizlik" durumu yani yeniliğe karşı gelmeyi görmekteyiz bu kitapta. Dönemsel geçişlerde ortaya çıkan farklı yapılar mevcuttur. Devlet bir aygıt ise yapılanmanın içi ve dışı birbirinden farklı olarak görülmektedir. Bu süreçte bir hafıza ve kara kutu gibi yapılanma ile kendini göstermektedir.

En güzel sorulardan birisi "yozlaşma" nedir? Kibrin farklı bir yapısı olarak karşımıza çıkıyor olabilir mi? Tek yöne esen bir rüzgarın ortaya çıkardığı derin erozyon mudur?

Kitapta tarihten güzel bir örnek var, Floransa'da halkın yönetimini sürdüren yapılanmanın temelinde yer alan tarikat ve onun başında görülen ve peygamber gibi algılanan tarikat lideri ile Papa arasındaki meydana gelen zıtlık. Bu sürecin devamını tahmin etmek zor değil, ihtiyaçlar piramidinin kendisi beslenme ve barınmayı temele koyunca, Papa tarafından da gelen ambargo tehdidi de ortada olunca seçim çok zor gerçekleşmedi. Tüccarların temelini oluşturduğu yerde, düşünceler yerini ticari anlaşmalara bırakır sonuçta... Girolamo Savonarola buna güzel bir örnek oluşturmakta ve Machiavelli için temel kuralı meydana getirmektedir:

"Silahsız peygamberlerin hepsi mahvolur, silahlı olanlar ise ayakta kalır."

Reformcunun en büyük düşmanı, eylemsizliğin temeli olan eski düzenden beslenen o güçlü ve oturmuş kişilerdir. Şüpheci insanları değiştirmek için ortaya çıkan temel sonuç ise bir grup kaybeden ve kazanandır. Kaybedenlere en büyük miras ise öfkedir. Bu öfke ise, her zaman büyük bir tehdidin doğmasına neden olabilir. Reform denkleminde en büyük çatışma ve fiziğin temel kuralı böyle ortaya çıkmaktadır.

Machiavelli'nin en önemli analizlerinden biriside savaş döneminde ortada olan paralı askerlerdir. Kuşatmanın ortaya çıkarttığı zaafiyeti görünce, para ile inanç arasındaki farkı görmektedir. Buradan da güzel bir kural ortaya koymuştur, "Başkasının güçlenmesine neden olan, kendi yıkımına neden olur.".

Bir başka denklem ise, iktidarın kazanılması için hem şiddeti hem bağışlayıcılığı ortaya koymak temeldir. Bu süreçte kötü kararları başkasına verdiren "prens" sonraki süreçte cezası ile vahşeti gösterirken, bağışlayıcı ve affedici yönünü de göstermektedir. Tarihte sürekli saldırganlık ile kendini gösterirken iktidarı eline alsa da sevgiden uzak ve bağlılık görmeden meydana gelmektedir.

View all my reviews

Review: Kavim

Kavim by Ahmet Ümit
My rating: 5 of 5 stars

Farklı bir dokusu ile serinin içinde şu ana kadar en çok beğendiğim kitap oldu. İstanbul'un kuruluşundan itibaren tüm tarihi dokusuna atıf ile ilerleyen ve günümüz koşulları ile ilişkisini en derin şekilde gösteren bu kitap içinde Komiser Nevzat'ın olayı çözümleme şekli sadece bir polisiye süreç değil aynı zamanda psikolojik bir yıkım ya da savaşı göstermektedir.

Sürecin en başından itibaren hiç beklenmedik sonuçlara ulaştıran Ahmet Ümit bu kitapta da tadı damakta kalan bir anlatım göstermiş. Kitabın ardından hala gözümde geçen olaylar mevcut ve bu olaylar bir dizi sahnesi şeklinde ilerlemekte...

Hiç bir cinayetin kabul edilemeyeceğini savunan ben, bu kitap içinde K. Nevzat gibi ikilemde kaldım, çözümün en derin yerinde psikolojik bir ikilemde kalmak, hele ki bu acıları tatmış birisinin de aynı süreçteki kararları ile bir başkasının kararları arasındaki farkın karşılaştırılması ayrı bir tat katmaktadır. Okuyucusuna ayırdığı her saniye ile, okuduğu her kelime ile tadı damakta kalacaktır.

View all my reviews

Bu kitaptan kendime notlar:

• Bizantion: İstanbul'un kent olarak kurulduğundaki ismi, MÖ 667 olarak görülüyor. Kral Bizas tarafından kuruldu.
• Justinianus: 527 ile 565 yılları arasında yaşamış bir Bizans İmparatorudur, Doğu Roma üzerinden İstanbul'un önemini arttıran kişidir.

Bilimsel Çalışmalarda Örneklem Büyüklüğü (1): Basit Örneklem Büyüklüğü

Bir çalışmanın tasarımında örneklem büyüklüğünün hesaplanması önemlidir. Çalışmanın etki gücünü, toplum üzerine yorumlanmasını ve etkisinin analizini sağlamaktadır. Bu nedenle elimizdeki verilere bağlı olarak örneklem büyüklüğü hesaplarız ve çalışmamızı planlarız. Bu blog metninde Basit Örneklem Büyüklüğü metodu kullanılarak hazırladığım örneklem büyüklüğü hesaplama aracı yer almaktadır. Bu araç aşağıdaki formülü kullanır:

Basit Örneklem Büyüklüğü Formülü

Bu formüldeki d: Arzu edilen hata payı (hassasiyet), P: Beklenen prevalans (yaygınlık), Z: Güven aralığına karşılık gelen Z skoru (Örn: %95 için 1.96) olarak yer almaktadır. Çalışmanın gerçekleştirileceği popülasyondaki prevalansının biliniyor olması, çalışma için istenilen güven aralığı ve hata payına göre gereken örneklem boyutunun hesabını sağlamamıza yardımcı olacaktır.

• Popülasyon: bir zaman kesitinde bir bölgede bulunan ve aynı türden olan canlıların sayısına popülasyon denir.
• Hata Payı: popülasyon içinden rastgele gerçekleştirilen bir örneklemdeki saptanacak hata oranını belirten terimdir.
• Güven Aralığı: yapılan tasarım ile o popülasyon içinde gerçekleştirilen örneklemedeki doğruluk payıdır. Çalışmalar için varsayılan düzeyi %95'tir.

Review: Frankenstein

Frankenstein by Mary Wollstonecraft Shelley
My rating: 5 of 5 stars

Herkes için "Modern Prometeus" temalı, 1819 yılında yazılmış bir kitap...

Ancak böyle bir kitap için bilinmesi gereken mühim şeyler var. Darwin ile başlayan önemli bir akışın, sanayi devrimi ile desteklenmesi önemli bir yapım. Bununla birlikte Lord Byron ve John William ile Genova'da yaşamının büyük etkisi olduğu ortada.

Kitap üzerine düşüncelerimi ortaya koyacak isek; dış görüntü ile düşünceler arasındaki çatışmanın ortaya çıktığı bir çatışma görmekteyiz. İnsan hayatı içinde en büyük sav
aşı olan ölümsüzlük üzerine kurulu bir öykü olarak görünmektedir. Kitabın ise içinde en büyük durumun kendisi ve Tanrısal bir karşılığı olan "Canavar" ismi ile gördüğümüz isimsiz kahramanın çatışması üzerinden incelenmektedir.

Bu Canavar / iblis, hayatın içindeki gözlemleri ile kendini geliştirdikçe yalnızlık içinde olduğunu görmekte ve üzerine yaratılışın Adem figürü ile kendisini karşılaştırdığında kendi eksikliğini ve yalnızlığını görmektedir. Bunla birlikte başlayan ve sürekli kendi şekli ile red edileceğini anlayan İblis, tüm bunu aşmaya çalışırken Frenkenstein ile kavgası başlıyor. Bu kavga sonrasında başlayan intikam hissi en sonunda karanlığa saplanmış bir İblis ve bir Frenkenstein ile düşünceler içinde biten bir kitap...

Not: 2025 yılında yayınlanmış olan filmin uyarlama şekli kitaptan farklı bir senaryo meydana getirse de o da aynı çatışmayı farklı bir yolla karşımıza çıkartmaktadır.

View all my reviews

Review: Erken Gelen Turnalar - Sultan Murat

Erken Gelen Turnalar - Sultan Murat by Chingiz Aitmatov

My rating: 5 of 5 stars

Savaş döneminin farklı tarzları ile hayatın içinde güzel bir öykü kitabı olarak çıkmakta olan bu kitap, Cengiz Aytmatov'un betimleyici güzellikleri ile karşımıza çıkmaktadır.

Savaşın ortaya çıkardığı önemli bir durum ise bozulan aileler olarak karşımıza çıkıyor. Evdeki iş bölümü bu süreçte bozulmalar ile karşımıza çıkmaktadır. Evlerden giden yetişkin erkekler ve sonrasında bozulan üretim, komünist yaklaşım sonrasında gelişen diğer olaylar...

Sultan Murat ve ortaya çıkardığı değerler ile karşımıza çıkan bu öyküde hayatın en gerçek özelliklerini ve gerçekçi bir tasvir ile okuyabilmek, yazarın bize sunduğu büyük bir ziyafete dönüşmüş. Bu kitabın içerisinde ise bir ovada hayatta kalma savaşını hem savaşan bir milletten, onların geride kalan ailelerinden, sorumluluğu çocuk yaşta omuzlarına alan bireyler ve onlara yol gösteren gazilerden ve tüm bu denklemin içinde kötülükleri baki olan diğer hayinlerden okumak, o ana tanıklık edecek ruhu kazandırıyor.

View all my reviews

Review: Suikast Bürosu

Suikast Bürosu by Jack London
My rating: 5 of 5 stars

Etik anlayışı içinde pür mantığın yerinin işlendiği önemli bir öykü olarak karşımıza çıkmaktadır. Bununla birlikte sonucu zarar vermeye varan bir şeyin mantıklı ya da ahlaki bir açıklaması olamayacağını göstermektedir.

Roman, bireyin varoluşsal arayışını, özgürlük ve kontrol temalarını işlerken, aynı zamanda London'ın dönemine özgü anarşist ve toplumsal devrimci düşüncelerini de yansıtır. Kitabın temposu hızlıdır ve karakterler arasındaki dinamikler sürükleyicidir. Özellikle Winter Hall'un kendi "ölüm emrini" vererek başladığı bu tehlikeli oyun, onu hayata ve içinde bulunduğu dünyaya dair farklı bir perspektif kazanmaya zorlar. London'ın keskin gözlem yeteneği ve toplumsal normlara meydan okuyan yaklaşımı, bu eserde de kendini gösterir. "Suikast Bürosu", okuyucuyu hem bir maceraya sürükler hem de modern toplumun çelişkileri üzerine düşündürür.

Döngünün sonunda büro kendini imha etti, fikrin sahibi ise doğru bildiği tüm bilginin aslında kendi kendini yiyen bir yılandan ibaret olduğunu gördü.

View all my reviews

Review: Dünyalar Savaşı

Dünyalar Savaşı by H.G. Wells
My rating: 5 of 5 stars

İnsanlık tarihine farklı bir boyuttan bakan nadide bir eser daha...

Yaşadığı yüzyıl içerisindeki ileri görüşlülüğünden daha ileri bir yeteneği varsa o da yorumlama yeteneği olarak düşünülebilir. Wells tarafından kitapta tarif edilen "Marslı" figürü başlı başına biz insanların aciz hayallerinin ne kadar yanlış bir tezahür ile karşımıza çıkacağını göstermektedir.

Dünya üzerinde yaşayan insan, doğaya hakimiyetini sağladığı andan beridir artan kibri altında boğulup, uçsuz bucaksız evren içinde yalnız hükmeden olduğu fikri ile gündelik hayatında iken gökyüzünden yer yüzüne düşen bir meteor-küre içerisinden dünya üzerinde o büyük istilaya gelen "Marslı" 'lar ile aslında insan-karınca savaşı içerisinde kaldığımızı çok net görüyoruz.

Varlığın gücünü daha güçlüyü görmeden anlamamak en büyük acizliğimiz olarak görülmek...

Wells tarafından imgelenen "Marslı" figürü, evrimin en temel prensibi olan gereksiz ve kendini geride bırakacak organlardan uzaklaşmış bir canlıyı tariflemektedir. Yaşayan bir organizmanın artan kognitif yeteneği ve gücü ile gereksinim duyduğu tek organı beyin olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu beyne ait en önemli işlev ise duysal-motor işlevin devamı olarak karşımıza çıkmaktadır. Kitapta tasvir edilen bu canlıların ise yuvarlak, sindirim sistemi olmayan, gelişmiş bir göz ve el yapısı ile var olması bunun en temel özelliği olarak düşünülebilir. Yaşama fonksiyonu içinde yapılan en temel şeyin bir gıdaya ulaşmak ve onu sindirmek olduğu noktada sindirim olmadan bir enerji elde edebilecek şekilde evrimleşen canlının hemostazı içindeki en önemli niteli duysal evrene verilen yanıtların düzenlenmesi yani algılama, düşünme ve uygulamadan ibaret olacaktır. Bu kitaptaki en derin imge olarak karşımıza çıkmaktadır.

View all my reviews

Review: Medeni Bilgiler

Medeni Bilgiler by Mustafa Kemal Atatürk
My rating: 5 of 5 stars

Medeniyet, bu coğrafyada zamanla gelişen ve geliştikçe güzelleşen bir değerdi...

Orta Asya'dan başlayarak Anadolu ve çevresindeki o önemli toprak bölgesi olan Türkiye sathında yaşayan bir ulusun zamana göre şekillenen değerleri mevcuttur. Son devletimiz olan Türkiye Cumhuriyet'i ise medeniyet devriminin en güncel halini karşımıza koymaktadır. Bu alanda ülkemizin kurucusu ve başkomutanı olan Atatürk tarafından kaleme alınmış olan notlarla meydana gelmiş olan bu kitap, medeniyetin adımlarını karşımıza çıkartmaktadır.

"Vatan çocuklarını eyi vatandaş olarak yetiştirmek için klasik tahsil programları arasında yer alan yurt bilgisinin ehemmiyeti malumdur." sözü ile başlayan bu kitap Gazi M. K. Atatürk tarafından Maarif Vekaletinin yapacağı tetkikat ve müzakereler ile hayatımıza girmiştir.

Devlet şekillerinin tarih sayfalarındaki değişimleri içerisinde, ulusun en temel değerlerini ve bilimin ışığında yükselişini gösteren Cumhuriyet'in ve ona ait her türlü enstrüman ile medeniyet beşiği içinde huzurla yükselen bir halkın tanımlanmasını sağlamaktadır.

Cumhuriyetin kuruluşu, Kurtuluş Savaşı ve İnkılaplar ile şekillenmiş olan Türkiye Cumhuriyet'inin tarihi örnekleri ile onun kaleminde incelemek ve fikirleri ile çağlara meydan okuduğunu görmek için önemli bir kaynaktır.

View all my reviews

Review: Ölümcül Kimlikler

Ölümcül Kimlikler by Amin Maalouf
My rating: 4 of 5 stars

"Kimlik bölmelere ayrılamaz, o neyarımlardan oluşur, ne üçte birlerden, nede kuşatılmış diyarlardan."
"Daha karmaşık bir kimlik talep eden herkes toplum dışına itilmiş bulur kendini."

Kimlikler üzerine senfonik bir deneyimin timsali olan Amin Maalouf Ortadoğu2daki savaşın içinden Avrupa ve Amerika'da süregelen durumlar ile ilgili çok önemli ayrıntılar ile karşımıza gelmiş vaziyette. Avrupa Birliği gibi çok farklı dilleri ve kültürleri temsil eden topluluğun geleceği var olan geçmişi inkar etmekten çok varlığın yani "yatay mirasın" değerlerini birleştirerek birlikte büyümek olduğunu görmektedir.

"Çok yönlü aidiyet" denilen bu öğenin temelini ise, farklılıkların kazanımının oluşturduğunu görmekteyiz. Günümüzde de görüldüğü gibi, bir yerdeki azınlıkların farklılaşması ve aidiyetlerin bölünmesi savaşın getirdiği ve hoşgörünün uzak kaldığı bir dünyayı bize eser olarak bırakmaktadır.

Din, dil, ırk, tarih, kültür gibi temel öğelerin ışığında bir bağlantı kurmak için bunları ayrıştırıcı değilde birleştirici ve zenginleştirici faktör olarak görmek gereklidir. En temel öğe olarak karşımıza dil çıkmaktadır.

"Kimlik Cüzdanı" olarak karşımıza çıkan bu durum, insanların eşit olduğunu değil, farklı olduğunu unutmamamız gerektiğini aklımıza getirmelidir. Dilinizin küçümsendiği, dininizle ala edildiği, kültürünüz ve farklılıklarınızın birer işaretlenme-damgalanma konusu olduğu abartılı davranışların tersine, saygının seçildiği yaşamlarda buluşan bir medeniyetin temelini inşa etmeliyiz.

Dünya var olduğundan beri birçok metin ile ortak mirasımız büyümektedir. Ancak değişen şey metinler değil iken bizim bakışımız altında olgunlaşan bir dünyadır. Tekele girmiş bir fantazi dünyasından daha çok insanlığa sahip çıkılan ve farklılıkların değer olduğu bir dünyada kimlikler öldürücü olarak karşımıza çıkmaz.

Bu kitap içinde her iki tarafından kimliklerimizi oluşturan parçalar ve sonuçlarını göstermektedir.

View all my reviews

Review: Efendi Uyanıyor

Efendi Uyanıyor by H.G. Wells
My rating: 5 of 5 stars

(İngilizce: The Sleeper Awakes) adlı kitabı, 1899'da yayımlanan ve 1910'da tekrar düzenlenen bir bilimkurgu romanıdır. Roman, yüzyıllık bir uykuya dalan ve uyandığında çok farklı bir dünya ile karşılaşan Graham adlı bir adamın hikâyesini anlatır.

Yapısı itibariyle önemli bir distopya olan bu kitap, Victoria dönemi ve sonrası arasındaki o önemli farklılıkların tartışıldığı bir yerde bize sınıfsal çatışmaları anlatmaktadır. Kitap, yazıldığı dönem ile günümüz arasındaki kıyaslanmasında farklı bir gelecek hayal etse de mantık olarak benzerlikleri gösteren bir dünyayı karşımıza sürmektedir. Kapitalin sınıflar arasındaki adil olmayan toplanması sonrasında oluşan kopuk ve yeni nesil kölelik rejimini duygulardan arındırılmış ve "cehalet" ile sınırları çizilmiş bir hale getirmiş olmanın güvencesinde sürdürmeye çalışan toplumu karşımıza çıkartmaktadır.

Her basamak altındakinin üzerine basarak üste çıkarken, alttakiler için tek istekleri orada ve sorgusuz kalmaları yönünde ilerlemektedir. Bunu net bir kast sistemine çevirmiş olan bu durumun ilerisinde bir isyanın sesleri ve bu isyanın sonucunda aslında sistemin kendini koruyan o organları yeniden tasarlaması ile süregelmektedir.

Zamanının ötesindeki vizyonu ile her kitabında farklı bir tat aldığımız Wells, bu kitabında "Efendi Uyanıyor", George Orwell’in 1984 ve Aldous Huxley’in Cesur Yeni Dünya gibi ünlü distopya romanlarının öncülerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

View all my reviews

Review: Kübra

Kübra by Afşin Kum
My rating: 5 of 5 stars

Yapay zeka üzerine yazılmış önemli bir distopya kitabı ve okurken baya heyecan verici bir hikaye olarak karşımıza çıkıyor.
Bir kaç mühim soruyu karşımıza getiriyor,
1. Analitik bir zekanın, zeka sistemi içinde vicdan tanımlaması oluşur mu?
2. İnanç aktarımında mesajın kaynağı, davranışsal yönelimi nasıl etkiler?

Review: Tekvin

Tekvin by Arif Ergin

My rating: 5 of 5 stars

Arif Ergin tarafından 5 yılda bitirilmiş bir roman, okuduklarım arasında Türk Roman tarihine yeni bir bakış getirdiğini düşünüyorum.

Türk Sanat Tarihi açısından önemli bir isim olan Osman Hamdi Bey'in eserleri ile başlayan bir maceranın, 24 saat içinde evrildiği yer ayrı bir durum. Her tabloda farklı bir derinlik olduğunu ve o derinliğin manalarını farklı şekilde tartışabileceğini anlatan güzel bir tarzı mevcut. Tarihin tozlu raflarında dinlerin ve medeniyetlerin beşiği olan Anadolu'nun ortaya çıkardığı semboller dünyasının bir yansımasının da resim sanatı olduğu ortada.

Kitapta adı geçen "Tekvin" isimli tablo günümüzde hala kayıp olduğu belirtilen bir tablodur. Bu tablonun derinliklerinde bir yorumlama sanatı yatmakta ve bu kitap sanat tarihinin coğrafya üzerindeki etkilerini ve bu coğrafyadaki kültürel değişimin bu etkiler üzerine neler meydana getirdiğini çok güzel gösteriyor. Özellikle mesnevi kültürü, yazılı olmayan edebiyat ürünleri meydana getiren Ortadoğu dillerinin edebi ürünleri ve modernize kavuşmuş Osmanlı sanatlarının karşılıklı etkileşimlerinin kullanıldığı çok güzel bir sembolizm anlayışına sahip.

Kitap içindeki akıcı kurgu farklı kitaplardakileri aratmayan şekilde ve okurken, filmi çekilse nasıl oluru hayal etmekle devam ettim...

View all my reviews

Tekvin Osman Hamdi Bey, 1901

Tekvin Tablosu

Osman Hamdi Bey, Türk resim sanatının öncülerinden biri olarak kabul edilir. Özellikle tarihi ve mitolojik konulara olan düşkünlüğü, tablolarında derinlikli ve etkileyici bir atmosfer yaratmasını sağlar. "Tekvin" tablosu da bu özelliğinin en belirgin örneklerinden biridir.

Tabloda, İncil'de anlatılan Adem ile Havva'nın yaratılış hikayesi işlenir. Ancak Osman Hamdi Bey, bu dini konuyu Batılı bir yaklaşımla değil, kendi kültürel ve sanatsal birikimiyle harmanlayarak özgün bir yorum getirir. Figürlerin anatomisi, yüz ifadeleri ve kıyafetleri, sanatçının döneminin akademik anlayışını yansıtırken, aynı zamanda Doğu ve Batı kültürlerinin sentezini de gözler önüne serer.

Adem ve Havva figürleri, tablonun merkezinde yer alır. Büyük bir ağaç altında oturan çift, ilk günahın işlenmeden önceki masumiyeti temsil eder. Figürlerin birbirlerine bakışları, aralarındaki derin bağı ve yeni bir hayata başlamanın heyecanını ifade eder. Arka plandaki ağaç, hayatın kaynağı ve bilgeliğin sembolü olarak kabul edilir. Aynı zamanda, Adem ile Havva'nın yaşadığı cennet bahçesini de çağrıştırır.

Osman Hamdi Bey, "Tekvin" tablosunda ışık-gölge oyunlarını ustalıkla kullanarak derinlikli bir perspektif yaratır. Figürlerin üzerindeki ışık, onların önemini vurgularken, arka plandaki karanlık ise bilinmeyenin ve gizemin simgesi olarak karşımıza çıkar. Tablonun renk paleti, sıcak ve dingin tonlardan oluşur. Bu renkler, huzurlu ve sakin bir atmosfer yaratır.

Sonuç olarak, Osman Hamdi Bey'in "Tekvin" tablosu, Türk resim sanatının önemli bir eseri olarak kabul edilir. Sanatçı, bu tabloda dini bir konuyu evrensel bir dilde anlatarak, izleyicilere derin düşüncelere sevk eder. Aynı zamanda, Doğu ve Batı kültürlerinin sentezini başarılı bir şekilde gerçekleştiren Osman Hamdi Bey, Türk resim sanatına önemli katkılar sağlamıştır.

Modern Dijital Dünya ve Modern Dijital Hastalıklar

 

Modern dünya üzerinde sosyal hayatın dijital karşılığı bazı patolojiler ile karşımıza çıkmaktadır. Bu durumların bazıları:

• Photolurking: Dijital Çağın Sessiz Gözlemcileri
• Facebook Depresyonu: Sosyal Medyanın Görünmeyen Tehlikesi
• Ego Sörfü: Dijital Dünyada Kendini Arama Sanatı
• FOMO: Kaçırma Korkusunun Dijital Dünyadaki Etkileri
• YouTube Narsisizmi: Dijital Dünyada Kendini Beğenme Fenomeni

Çiçeklerle Konuşma Dili: Florografi

Florografi, yani çiçeklerin dilinin tarihi, çiçeklerin sembolik anlamlar taşıdığı eski medeniyetlere kadar uzanır. Ancak, çiçeklerin sembolik bir dil olarak kullanılması 18. ve 19. yüzyıllarda popülerlik kazanmıştır. Özellikle Viktorya dönemi İngiltere'sinde ve Osmanlı İmparatorluğu'nda bu dil oldukça yaygındı.

Florografinin modern kökenleri, 18. yüzyılın başlarında Osmanlı İmparatorluğu'nda geliştirilen "selam" adı verilen çiçek diliyle başlar. Osmanlı haremi ve saray hayatında, çiçeklerin anlamlarını kullanarak iletişim kurmak yaygındı. Bu dönemde, çiçeklerin anlamları, gizli mesajlar ve duyguların ifade edilmesi için kullanıldı.

Bu fikir, İngiltere'ye ve Avrupa'nın diğer bölgelerine yayıldı ve özellikle Viktorya dönemi İngiltere'sinde büyük bir popülerlik kazandı. Viktorya dönemi, katı sosyal kuralları ve duyguların açıkça ifade edilmesinin hoş karşılanmadığı bir dönemdi. Bu yüzden, insanlar çiçeklerin dilini kullanarak gizlice duygularını ifade ettiler. Bu dönemde çiçek ansiklopedileri ve sözlükleri yayınlandı ve her çiçeğin farklı bir anlamı olduğu kabul edildi.

Fransız yazar Charlotte de Latour'un 1819'da yayımlanan "Le Langage des Fleurs" (Çiçeklerin Dili) adlı kitabı, florografinin popülerliğini daha da artırdı. Bu kitap, çiçeklerin sembolik anlamlarını sistematik bir şekilde derledi ve halk arasında yayılmasına katkıda bulundu.

Florografi, 19. yüzyılın sonlarına doğru popülerliğini kaybetmeye başlamış olsa da, günümüzde hala romantik ve duygusal anlamları ifade etmek için kullanılmaktadır. Çiçeklerin dilini öğrenmek, geçmişte olduğu gibi bugün de, duygusal mesajları iletmenin zarif ve anlamlı bir yolu olarak devam etmektedir.

Kitabın linki: The language of flowers: Fluorography: Fluorography

Dünya Sana Borçlu Mu?

Garip bir sorgulamanın kıyısında varlığımızı sorguladığımız bir güne uyandım desem yeridir. Sonra da kişiselleştirilmiş dünyamız içinde sıradanlıktan kopuk o uçuk ruhumuz bize bir şey getiriyor. Varlığımızın unutulmuş karşılığının temelinin yer aldığı hayat içinde iki konu ortaya çıkıyor.

Özel miyim?

Değerli miyim?

Kişisel veri güvenliğinde bireysel basamaklar

 Kişisel veri güvenliğinde bireysel basamaklar:

• Bilgisayarı ortamdan uzaklaştığınız zaman diliminde kilitlemeli, hassas veri bölgelerinde parola koruması yapılmalıdır.
• Güçlü parolalar kullanıp, düzenli değiştirmek gereklidir.
• Parolaları herhangi bir ortamda kayıt altında tutmamalı ve paylaşmamalıyız.
• E-mail ve otomatik indirmeleri hemen açmamak gereklidir.
• Ağ güvenliği kontrollü sağlanmalıdır, güvensiz erişimin engellenmesi gereklidir.
• Düzenli şekilde güncellenmiş olan anti-virüs uygulaması kullanılmalıdır.
• Güvenlik duvarı kullanımı: erişimlerinizi gerekli durumda sınırlandırmak zararlı yazılımları engelleyecektir.
• Önemli yazılım ve belgelerin yedeklenmesi ve belli aralıklar ile takibi önemlidir.
• Önemli dosya ve kişisel verilerin uygun arşivlenmesi ve hemen bulunmaması gereklidir.
• Önemli dosyaların imhası önemlidir. Çöpe atılacak veriler kullanılmaz hale gelmesi önemlidir.
• Çıktı işlemini kullanırken, ortak alanda yazıcıda beklememek gereklidir. 
• İş bilgilerinizi sosyal ağlarda yayınlarken veri güvenliğinize dikkat edin.
• Ofis içinde müşterilerin yanında olmak gereklidir.
• Telefon konuşmalarını yalnız ortamlarda gerçekleştirin. Bu sayede dış dinlemelerden korunursunuz.
• Telefon ve taşınabilir belleklerin güvenli şekilde saklanması önemlidir.
• Ulaşım kartlarınızı paylaşmayın. Kişisel kartlarınızın ve ulaşım noktalarınız kötüye kullanımı olabilir.
• Toplantı odalarını ve notları ortamdan çıkarken temizlemek, sonrasında gelecek olan veri hırsızlığını engelleyecektir.
• "Omuz sörfü" konusunda dikkat etmek, arkanızı kontrol etmek veri güvenliği için önemlidir.
• Şüpheli olayların hızlıca bildirilmesi önemlidir.
• Teknik bir uzmanın gerekli durumlarda sizi koruması için destek alın.

Review: Yaza Yolculuk

Yaza Yolculuk by Tomris Uyar
My rating: 4 of 5 stars

Tombis Uyar kaleminden çıkmış, dünya üzerinde özgürce gezen ve her telden ruha dokunan bir kadının gündelik yaşamını görmek hoş bir durum. Farklı tatları ile güzel bir bakış açısı katıyor.
Yazıda da dediği gibi, yaşlı şehirlerin yaşanmışlıkları da benzerdir, yaşayanları da...

Bu seferde yazarın yaşanmışlıkları benzerlikler içindeki farklılığı gösteriyor bize. Bu süreçte bir trende yolculuk yapıyorsun, bir sokakta arkadaşını bekliyorsun, bir barda taburede cin tonik yudumluyorsun belki ama sürekli yaşayabileceğin şeyleri tadan ve gösteren birisinden dinliyorsun.
Ufak bir farkla; özgür bir edebiyat yorumu...

View all my reviews

Modern çizimler için "Prompt"

Değişen dünyada komut sistemleri ile çizimler yapmak için geliştirilmiş bir çok web sitesi mevcuttur. Bu komut sistemine "Prompt" adı verilmektedir.

Prompt, yapay zeka sistemlerine talimat vermek için kullanılan bir metindir. Prompt, yapay zeka sisteminin ne tür bir içerik üretmesini istediğinizi veya ne tür bir görevi yerine getirmesini istediğinizi belirtir.
Kelimelerden çizimler üreten yapay zeka sistemleri için prompt, kullanıcının çizim için istediği şeyi açıklayan bir metindir. Örneğin, "bir kedinin çizimini yap" veya "bir dağ manzarası çiz" gibi bir prompt kullanılabilir.
Prompt, yapay zeka sisteminin üreteceği çıktının kalitesini ve özgünlüğünü etkileyebilir. İyi bir prompt, yapay zeka sisteminin ne yapması gerektiğini net bir şekilde belirtir ve çeşitli yaratıcı çıktılar üretmesine olanak tanır.
Kelimelerden çizimler üreten yapay zeka sistemleri için bazı örnek promptlar şunlardır:

• Bir kedinin çizimini yap.

• Bir dağ manzarası çiz.

• Bir unicornun çizimini yap.

• Bir çiçek bahçesinin çizimini yap.

• Bir hayalet gemisinin çizimini yap.

• Bir uzaylının çizimini yap.

• Bir fantastik şehirin çizimini yap.

• Bir gerçekçi portrenin çizimini yap.

Prompt, yapay zeka sistemine ne tür bir içerik üretmesini istediğinizi veya ne tür bir görevi yerine getirmesini istediğinizi açıklayan bir metindir. İyi bir prompt, yapay zeka sisteminin üreteceği çıktının kalitesini ve özgünlüğünü etkileyebilir.
Anahtar kelimelerden çizimler üreten yapay zeka sistemleri, kullanıcının verdiği talimatlara göre, metindeki anahtar kelimeleri yorumlayarak çizimler üreten sistemlerdir. Bu sistemler, genellikle büyük bir resim ve metin veri kümesi üzerinde eğitilirler. Bu sayede, metindeki anahtar kelimeleri anlamlandırabilir ve bunlara göre uygun çizimler üretebilirler.
Kelimelerden çizimler üreten yapay zeka sistemlerinden bazıları şunlardır:

• DALL-E 2: OpenAI tarafından geliştirilen bir yapay zeka sistemidir. Kullanıcının verdiği talimatlara göre, metindeki anahtar kelimeleri yorumlayarak gerçekçi çizimler üretebilir.

• Midjourney: Google AI tarafından geliştirilen bir yapay zeka sistemidir. DALL-E 2'ye benzer şekilde, metindeki anahtar kelimeleri yorumlayarak çizimler üretebilir. Ancak, Midjourney daha yaratıcı ve özgün çizimler üretme konusunda daha iyi olduğu söylenmektedir.

• VQGAN+CLIP: OpenAI tarafından geliştirilen bir yapay zeka sistemidir. Bir görüntü kodlayıcı (VQGAN) ve bir görüntü sınıflandırıcı (CLIP) kullanarak, metindeki anahtar kelimelere uygun çizimler üretir.

• Imagen: Google AI tarafından geliştirilen bir yapay zeka sistemidir. Metindeki anahtar kelimeleri yorumlayarak, 2D ve 3D çizimler üretebilir.

Bu sistemler, çeşitli amaçlar için kullanılabilir. Örneğin, sanatçılar ve tasarımcılar için yeni fikirler üretmek için, eğitim materyalleri oluşturmak için veya sadece eğlence amaçlı kullanılabilirler.
Kelimelerden çizimler üreten yapay zeka sistemleri, henüz geliştirme aşamasındadır. Ancak, bu sistemler hızla gelişmektedir ve gelecekte daha da yaratıcı ve kullanışlı hale gelecekleri tahmin edilmektedir.

Review: Erich Fromm-Yaratmayan İnsan Yok Etmek İster;Psikoterapistler Serisi

Erich Fromm-Yaratmayan İnsan Yok Etmek İster;Psikoterapistler Serisi by Kolektif
My rating: 5 of 5 stars

Freud tarafından ortaya konmuş fikirlere farklı bir bakış açısı olarak karşımıza çıkan bir durumun güzel anlatımı...
Erich Fromm tarafından Hümanist, varoluşçu psikanaliz geliştirilmiştir. Bunla ilgili olarak Erich Fromm tarafından bahsedilen önemli noktalar:
- Kültür bireyin şekillenmesini sağlayan önemli bir parçadır, dünya üzerindeki kriz göç savaş bireyin psikoloji ve sosyal karakterini değiştirir.
- Bireyin doğduğu yapı dinamiklerin belirlenmesini sağlar.
- Libido kişilik üzerinde çok etkili değildir. Mizaç tepkiseldir, karakter ahlaki kazanım ile yaşam içinde kazanılır.
- Libido toplum içinde şekillenir. Öncelikle aile başlar. Üretkenliği yani üretme duygusu ile meydana gelen hazzı tanımlar.
- Ulaşılabilir demokrat ve bürokratlar ülkenin ve dolayısı ile toplum ve onun parçası olan bireyin gelişimi için önemlidir.
- Hümanist ve şefkatli bir toplum oluşturmak, araç senin amaç olması gerekir.
- Vicdan kendi içine yerleştirdiği köle ağıdır, içeren gelmez, toplumsal bir baskıdır.
- Düşünmek günah işlemeye benzer insan bir kere tattı mı vazgeçemez
- Tüketici olmak ve üretici olmak insanlar için en önemli ayrımdır.
- Var olma süreci içinde tanımlamak ve sahip oldukların ile tanımlamak kişinin kimliğini belirlemesinde önemli bir yol almasını ve kendini bulmasını sağlar.
- Kimliği belirleyen unsurları seçince ve bunu kaybedince kendinden geriye ne kalır ?
- Sahip olduğunu kaybetme korkusu yüksek stres ve anksiyete için bir alt yapı ve bireyin kimlik değişimine neden olacak yapı meydana getirir.
- Kaybedince "ben neyim" sorusu ile birey kendini sorgular ve öz benliğini düşünür.
- Benlik algısını olmak deneyimine tanımlamak içsel melekler meydana getirir ve kaybetme korkusu ortaya çıkartır.
- Ekonomik sistemin temelini var oluş düşüncesi oluşturur, ihtiyaç fazlası üretim yani kapitalist yapı böyle başlamıştır. Satın alınan şeyler ile sınıf değişimi ve itibar kazanımı sağlanıyor.
- İyi eğitim gelecek planı için ön görülebilir bir durum meydana getirmekteydi. İtibar ve para kazanmak arasındaki ilişki eskiden iyi bir eğitim olarak belirlenmişti. Çağın getirdiği durum değişen bir durum ortaya çıkarmıştır.
- Gelecek bir ütopya değil distopya halini almaktadır. Bu durumu yaşamın her alanında görmeye başladık. İzlediğimiz filmler ve en çok satan kitapların yüzyıllar içindeki evrimi bunun önemli bir göstergesidir.
- Sistem değer üretmek için kaygan bir zemin içine ortaya çıkan sonuç nedeniyle, değer üretimi amacı kaybolmuştur.
- Tüketim toplumu aşk tarifini değiştirmiştir. Mutluluğun haz verici yapısını tüketime odaklayan bir hala gelmiştir.
- Kurgu dışı bakışta sadece ana odaklanmayı hedef edinmiştir.
- Kendine odaklı bir insan, ana odaklanmayı öngörmektedir. Çağın yeni dinidir.
- Haz odaklı tüketim her yönü ile seks odaklı ürünleri meydana getirmiştir.
- Mutluluk paylaşımdan artan bir duygu iken haz kişisel ve sönümlenen bir duygudur.
- İnsan yaşadığı toplumun ürünüdür.
- Hayat bir performans sahnesi değildir, özel ve özgündür.
- Ayna nöronlar, toplumsal bir yapıyı ve yapılanı seçmeyi sağlayan bir hal aldı
- Sahip olmak ile olmak aynı şey değildir.

View all my reviews